Vraag tien ondernemers wat de regels voor leeftijdscontrole zijn en je krijgt tien varianten op hetzelfde antwoord: “iedereen onder de 25 moet een ID laten zien.” Dat is een prima vuistregel, maar het staat niet in de wet. De leeftijdsgrens voor alcohol is 18 jaar, en de wet formuleert daar iets preciezer omheen dan de meeste mensen denken. Dat verschil is belangrijk, want jij bent als ondernemer verantwoordelijk als het misgaat.
In dit artikel lees je wat de Alcoholwet en de Tabaks- en rookwarenwet daadwerkelijk van je vragen, wat er per sector geldt en welke verandering er per 1 juli 2026 is ingegaan voor iedereen die tabak of vapes verkoopt.
Voor beide productgroepen ligt de grens op 18 jaar, maar ze zijn in verschillende wetten geregeld.
Artikel 20 van de Alcoholwet verbiedt het om alcoholhoudende drank te verstrekken aan iemand van wie niet is vastgesteld dat die persoon 18 jaar heeft bereikt. Artikel 8 van de Tabaks- en rookwarenwet gebruikt vrijwel dezelfde formulering voor tabaksproducten en aanverwante producten, waaronder vapes en e-sigaretten.
Let op de woordkeuze. Er staat niet “verkoop niet aan iemand jonger dan 18”. Er staat: verstrek niet aan iemand van wie je de leeftijd niet hebt vastgesteld. Dat is een actieve verplichting die bij jou ligt, niet bij de klant.
Hier zit de kern van beide wetten, en tegelijk het punt waarop het in de praktijk misgaat.
De Alcoholwet bepaalt in artikel 20, tweede lid, dat de vaststelling gebeurt aan de hand van een document zoals bedoeld in de Wet op de identificatieplicht, of via een methode die bij algemene maatregel van bestuur is aangewezen. De Tabaks- en rookwarenwet kent in artikel 8 dezelfde regeling. De NVWA vertaalt dat naar de praktijk als: controleer met een geldig identiteitsbewijs, zoals een paspoort, identiteitskaart of rijbewijs.
Beide wetten kennen één uitzondering. De vaststelling blijft achterwege als het gaat om iemand die onmiskenbaar de vereiste leeftijd heeft bereikt. Daarom hoef je de vaste klant van zeventig niet om een paspoort te vragen.
Die uitzondering is precies waar het risico ontstaat. “Onmiskenbaar” is geen leeftijd en geen percentage; het is een inschatting die je medewerker in twee seconden aan de kassa maakt. Wordt de leeftijd niet op de voorgeschreven manier vastgesteld terwijl de klant niet onmiskenbaar 18 of ouder is, dan kan sprake zijn van een overtreding.
De NVWA is hier expliciet over: het is niet voldoende om de leeftijd te raden of er alleen naar te vragen. En: twijfel je of iemand 18 jaar of ouder is, controleer dan altijd de leeftijd. Een klant die zegt dat hij 18 is, heeft daarmee dus niets vastgesteld.
De leeftijdsgrens is overal 18, maar wát je mag verkopen verschilt sinds enkele jaren sterk per type onderneming.
Een slijterij verkoopt alcohol en valt volledig onder de Alcoholwet. Voor de verkoop van drank met meer dan 15 procent alcohol is een alcoholvergunning vereist. De verplichting om de leeftijd vast te stellen geldt bij elke verstrekking, ook bij afhalen van een online bestelling.
Supermarkten verkopen alcohol en vallen daarmee onder dezelfde vaststellingsplicht. Voor tabak ligt het anders: rookwaren en aanverwante producten mogen niet meer in supermarkten worden verkocht. Voor supermarktondernemers betekent dat in de praktijk dat leeftijdscontrole nog uitsluitend om alcohol draait. Die verplichting geldt bij elke verstrekking, ook bij zelfscankassa’s.
In de horeca gaat het om schenken en verkopen van alcohol. Ook hier geldt de vaststellingsplicht, en daarnaast een aparte regel: het is verboden alcohol te schenken aan iemand die zichtbaar dronken is. Tabaksverkoop is in alle horeca-inrichtingen niet toegestaan. Waar de NVWA toezicht houdt op alcoholverkoop in de detailhandel, ligt het toezicht op de horeca bij de gemeente.
Dit zijn de plekken waar tabak en vapes nog wél verkocht mogen worden. Juist daar concentreert de leeftijdscontrole voor rookwaren zich dus, met vaak een hoog transactietempo en veel wisselende medewerkers. Verkoop op afstand, dus online, is voor rookwaren niet toegestaan.
Vanaf 1 juli 2026 is registratie verplicht voor alle bedrijven die tabaksproducten of aanverwante producten verkopen. Onder aanverwante producten vallen onder meer vapes, e-liquids, vaporizers, kruidenrookproducten en nicotinesticks.
Er geldt een overgangstermijn: je bedrijf moet op 1 januari 2027 bij de NVWA geregistreerd zijn. Ben je dat dan nog niet, dan ben je in overtreding. De registratie moet je bovendien ieder jaar bevestigen, zodat de NVWA weet dat je gegevens nog kloppen en je nog steeds rookwaren verkoopt.
Dit is een administratieve verplichting en staat los van de leeftijdscontrole zelf. Registratie verandert niets aan wat je aan de kassa moet doen, en het verkleint je verantwoordelijkheid niet.
Kort gezegd: jij. De NVWA formuleert het zo dat de ondernemer de verantwoordelijkheid heeft om de regels te volgen. Medewerkers voeren de controle in de praktijk uit, terwijl de ondernemer verantwoordelijk is voor het naleven van de regels binnen de onderneming.
De Alcoholwet legt daar nog een organisatorische eis bovenop: er moet een leidinggevende of een daartoe aangewezen persoon aanwezig zijn wanneer de inrichting geopend is voor publiek. Leeftijdscontrole is dus geen kwestie van één instructie bij indiensttreding, maar van toezicht tijdens openingstijden.
De NVWA controleert onder meer met minderjarige testkopers, zowel bij verkoop als bij bezorging. Bij overtreding van de leeftijdsgrens voor rookwaren volgt direct een boete, zonder voorafgaande waarschuwing; de hoogte hangt af van de omvang van het bedrijf. Worden binnen twaalf maanden drie overtredingen vastgesteld, dan kan de verkoop van rookwaren tijdelijk worden stilgelegd. Dat laatste raakt je omzet harder dan de boete zelf.
De wet is helder over het wat. Het hoe laat ze aan jou over. Drie dingen die in de praktijk het verschil maken:
Maak van “onmiskenbaar” een interne norm. De wet geeft geen leeftijd, dus geef die zelf. Veel ondernemers hanteren een interne grens die ruim boven de 18 ligt, zodat medewerkers niet hoeven te twijfelen. Dat is geen wettelijke eis, maar het maakt de afweging kleiner en dus betrouwbaarder.
Haal de inschatting weg bij de medewerker. Hoe minder een medewerker zelf moet beoordelen, hoe kleiner de kans op een misser. Een ID-scanner leest het document en geeft een eenduidige uitkomst, waar een blik over de toonbank altijd een inschatting blijft. Een compacte variant als de MyCheckr Mini is bedoeld voor de kassa-opstelling zelf.
Belangrijk om scherp te houden: apparatuur kan je ondersteunen bij het uitvoeren van de leeftijdscontrole, maar neemt de wettelijke verantwoordelijkheid niet over. Het gebruik van een scanner betekent dus niet automatisch dat je aan de wet voldoet. Wat zo’n apparaat wel doet, is het proces eenvoudiger en consistenter maken, over medewerkers en filialen heen.
Weet wat leeftijdsschatting wel en niet is. Systemen die een leeftijd schatten kunnen helpen bepalen of je om een identiteitsbewijs moet vragen: precies de “onmiskenbaar”-afweging. De wettelijke vaststelling zelf gebeurt met een identiteitsdocument of een bij AMvB aangewezen methode. Een schatting vervangt die vaststelling dus niet, maar kan er wel voor zorgen dat je hem op het juiste moment uitvoert.
Tot slot: leeftijdscontrole raakt aan persoonsgegevens. Een ID bevat meer informatie dan alleen een geboortedatum, en wat je met die gegevens doet, valt onder de AVG. Bij de keuze voor een oplossing is het daarom relevant om te weten hoe er met die gegevens wordt omgegaan.
18 jaar. De Alcoholwet verbiedt het verstrekken van alcoholhoudende drank aan iemand van wie niet is vastgesteld dat die 18 jaar heeft bereikt.
Nee. De wet maakt een uitzondering voor personen die onmiskenbaar de vereiste leeftijd hebben bereikt. Bij twijfel moet je de leeftijd wel vaststellen, en volgens de NVWA volstaat raden of alleen vragen niet.
Een document zoals bedoeld in de Wet op de identificatieplicht. De NVWA noemt daarbij een paspoort, identiteitskaart of rijbewijs.
Nee. Rookwaren en aanverwante producten mogen niet worden verkocht in supermarkten en in horeca-inrichtingen. Tabaksspeciaalzaken en tankstations mogen dat wel. Verkoop op afstand is niet toegestaan.
Vanaf 1 juli 2026 is registratie verplicht voor alle bedrijven die tabaksproducten of aanverwante producten verkopen, zoals vapes, e-liquids, vaporizers, kruidenrookproducten en nicotinesticks. Je bedrijf moet op 1 januari 2027 bij de NVWA geregistreerd zijn; daarna ben je in overtreding. De registratie bevestig je ieder jaar opnieuw.
Nee. De wettelijke vaststelling gebeurt met een identiteitsdocument of een bij algemene maatregel van bestuur aangewezen methode. Een schatting kan wel helpen bepalen wanneer je om dat document moet vragen.
Welke vorm van leeftijdsverificatie werkt, hangt af van je kassa-opstelling, je transactietempo en het aantal medewerkers dat ermee werkt. Moneytronic komt met de mobiele showroom naar je toe, zodat je de apparatuur in je eigen winkel of zaak kunt uitproberen voordat je iets beslist. Ook een demo of pilot is mogelijk. Bekijk de oplossingen voor leeftijdsverificatie of neem contact op om te overleggen wat in jouw situatie logisch is.
Ondernemers die hun contante geldstroom willen aanpakken lopen vaak tegen dezelfde verwarring aan. De één adviseert een afstortkluis, de ander een cash recycler, en beide
Vraag tien ondernemers wat de regels voor leeftijdscontrole zijn en je krijgt tien varianten op hetzelfde antwoord: “iedereen onder de 25 moet een ID laten
